TÜRK SPOR YOL HARITASI

Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün faaliyetleri ile Bağımsız spor federasyon uygulamaları konusunda yürütülen araştırma, incelemelerin sonucunda tespit edilen hususlar ve bunlara ilişkin değerlendirme kapsamında, spor faaliyetlerinin gerek Türkiye’de gerekse diğer ülke uygulamalarında ortaya çıkan örgütlenme yöntemlerine baktığımızda;  Günümüzde sporun toplum hayatında; Milli ve moral değerlerden, Spor ekonomisine, spor turizminden sağlığa, emniyet ve asayişin sağlanmasından ülkenin staratejik politikalarına kadar çok önemli rolleri bulunmaktadır.

Teşkilat-ı esasiyenin spor yõnetiminde son dönemlerde devam ettirdiği liyakatten uzak, işaretçi ve kayırmacı politikaları sporun "somut performans" verilerini alabildiğine aşağıya çekmiştir.

Ülkemizdeki sportif uygulamaların tersine Avrupa'daki sportif anlayış, Devletin spora kaynak aktaran, teşvik eden, düzenleyen ve denetleyen bir formatta yoluna devam etmektedir. Bu yolculukta ise başarı üstüne başarı kazanmaktadırlar.

Anayasında  Spora yer veren ender ülkelerden biri olsakta, Devletin spordaki rolünün doğru bir şekilde algılanmaması, üç beş yöneticinin elinde oyuncak olan sporun içler acısı durumunuda net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Úlkemizde Spor yapılarının görevlerini daha etkin, verimli ve düzenli bir şekilde yerine getirebilmesine yönelik bir yaklaşım olarak, Türkiye’de sporun örgütlenme yapısı, uluslararası eğilimler ve ülkesel koşullar dikkate alınarak bu kayıtsız ve obezite yapısından uzaklaşmalı ve yeniden yapılanmalıdır.

Bu çerçevede hazırladığımız Raporun “Spor Faaliyetleri ve Yönetimine İlişkin Tespit ve Değerlendirmeler” Bölümünde, Spor Hizmetleri Genel Müdürlüğü, spor federasyonları ve kulúplerin mevcut sorunları ile bunlara karşı alınması gereken tedbirler ve çözüm önerileri; spor mevzuatı, mali hususlar, insan kaynakları, idari hususlar, uluslararası sportif faaliyetler ve spora yönelik tehditler olmak üzere 5 ana başlık altında sorunları bir araya topladık.

Bu sorunların aşılabilmesi için oluşturduğumuz yeni bir Türk Sporu politika belgesinde, Stratejik hedefler ve yol haritasi ortaya konulmuştur.

Sorunlar;

1) Spor politikası;   Türkiyede iki tür spor politikası uygulanmaktadır.

a) Yazılı spor politikaları: Spor ilk defa 1937 yılında Hükümet programlarında,1963 yılında ise ilk defa kalkınma planlarında yer almıştır.

 b) Uygulanan spor politikaları: Türkiyede yazılı politikalar doğru olsada uygulama politikaları maalesef aynı doğrultuda uygulanamamıştır.

Maalesef yazılı politikaların önemli kısmı uygulamalarda gerektiği gibi dikkate alınmayıp keyfilik hüküm sürdüğünden uygulamalardaki problemler günden artmıştır. Çünkü Spor Teşkilatının temelleri 1922 yılında Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı ile atılmış, 1935 yılında Resmi olarak Türk Spor Kurumu adı altında yeniden yapılandırılmış, 1938 yılında Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü ismiyle faaliyetlerine devam etmiştir.  1942 yılında Milli Eğitim Bakanlığına bağlanarak, 1960-1970 yılları arasında yeniden revize edilmiş, 1983 yılında ise birkez daha Milli Eğitim Bakanlığına bağlanmıştır.

 1986 ve 1989 Yılında, 3289 Sayılı Kanunla Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü olarak yoluna devam eden Spor teşkilatı  2011 yılında bir kez daha Müstakil olarak Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Genel Müdürlüğünün  idari yapısı tekrar değiştirilmiştir.

 Bütün bu değişimler daha iyiyi elde etmek adına yapılmış olsada nitelikli yõnetici sorunu Sporun en önemli açmazı olarak karşımıza çıkmıştır.

En son 2018 yılı, Temmuz ayında 703 Sayılı KHK ile birkez daha yapısı değistirilen Spor Teşkilatı yeniden formatlanmıştır.

Görülen odur ki, yazılı spor politikaları doğru bir şekilde uygulansa idi Spor Teşkilatı bu kadar değişikliğe uğramazdı.

En istikrarlı kurumlarından bir tanesi olma özelliğini barındıran Spor Teşkilatında 1938 yılından günümúze 30 Genel müdür, 1969 yılından 2022 yılına kadar da 33  Bakan görev yapmıştır.

84 yılda, Genel müdürlerin otalama görev süreleri 2 yıl 8 ay olurken, 53 yılda Bakanların ortalama görev süreleri 1 yıl 2 ay olarak belirtilmiştir.

Bu kadar baş döndürücü bir hızla değişim gösteren Spor teşkilatı elbette ki beklediği başarıyı yakalayamaz.

2) Nitelikli personel unsuru; Spor Teşkilatının 2011 yılında Mevcut personel sayısı 6,500-7000 civarındayken günümüzde bu sayı 70 binin üzerine çıkmıştır. Son on yılda personel ve unvan sayısı son hızla artarken, Liyakatli personel sayısı da benzer oranda azalmıştır.

Hal bu ki;  Başarının olmazsa olmazı nitelikli personelin devreye alınarak  kaliteli, verimli mal ve hizmet üretmelerinin sağlanması, rekabet güç ve seviyelerinin artırılması ile mümkünken, liyakatin yerini alan entrika, biat, gammazlama, ayak kaydırma ve iftiranın daha çok pirim yaptığı görülmúştúr. 

Bu durumda, Genel işletme geliştirme faaliyetlerinin teşvik edilemediği, yurt içi ve yurt dışı Spor pazar paylarının artırılamadığı, performans, sağlık ve rekreasyon el sporda istenilen verimin alınamadığı bir düzenin sporun her hücresine hakim olduğu da görülmüştür.

3) Spor Kulüpleri, okullar ve üniversitelerimiz;  Spor  Türkiye de toplam 18.873 adet spor kulübü vardır. Nüfusu bizden az olan bir çok ülkede Spor kulübü sayısı bizden katbe kat daha fazladır. Örneğin; 5.700 bin nüfuslu Danimarka ve Finlandiya’nın spor kulübü sayısı 13.000, Almanyanın spor kulübü sayısı, 93.000,Fransanın spor kulübü sayısı 175.000, İngilterenin spor kulübü sayısı, 151.000, İtalyanın spor kulübü sayısı ise 60.000 civarındadır. Bunun dışında Ülkemizde 67.000 civarında ilk-orta-lise eğitim kurumlarında spor kulübü sayısı 1700 civarında olup, okullarımızda spor tesisi sayısı ise çok yetersizdir.

İlk-Orta-Lise’de eğitim,öğretim gören öğrenci sayısı 18.000.000 civarına yakın olmasına rağmen okullarımızda lisanslı spor yapan öğrenci sayısı 2,5 Milyon kişi civarındadır. Maalesef ki bu toplam sayı içerisinde de aktif olarak spor yapan öğrenci sayısı reel veri çerçevesinde en fazla elli bin kişi civarındadır.

 Avrupa ülkelerinde ise, bu yaş gurubundaki öğrencilerin ortalama % 98’i Okul içi ve dışında Aktif  spor yapmaktadır. Üniversitelerimizde de spor yapan öğrenci sayısı ise daha olumsuz durumdadır. Y.Ö.K verilerine göre üniversitelerimizde, Ön lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora yapan öğrenci sayısı 8.600.000 civarında olmasına rağmen aktif lisanslı spor yapan öğrenci sayısı en iyi şartlarda sadece 30.000 bin kişi civarındadır.

4) Spor federasyonları;

3289 ve 3703 sayılı Spor Genel Müdürlüğü'nün kuruluş yasasında yer alan federasyon başkanlarının seçimle iş başına gelmesi, spor federasyonlarının özerkleştirilmesi ve demokratik bir yapıya kavuşturulması çalışmaları, 3461 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu'nun kuruluş ve görevleri hakkındaki kanunla başladı.

1993 yılında ise federasyon başkanlarının seçimle iş başına gelmesine ilişkin yönetmelik çıkarılarak uygulamaya kondu ve ilk seçimler 5230 delegenin katılımıyla 5 Aralık 1993'te yapıldı.

 2004 yılında 3289 sayılı Kanunun Ek 9 uncu maddesi hükümlerine göre özerk spor federasyonları oluşturularak federasyonlar tüzel kişilik kazandırıldı. 2011 yılında ise 6215 Sayılı K.H.K ile Federasyonlar bağımsız statüye kavuşturuldu.

 Spor federasyonlarına Kanunlarla özel hususiyet kazandırılması yerinde bir karar olmasına rağmen, Seçim ve adaylık süreçlerinde Teşkilat adeta sınıfta kalmıştır. Bir başka deyimle kartviziti dolu başarısız olanlar ödüllendirilmiş, Başarı olan ve olacaklarada gereken fırsat verilmemiştir.

 Yani adayların belirlenme süreclerinde Spor Teşkilatının, federasyon başkan adayını işaret etmesi, delegeyi baskılaması, kulüplerin  uyarılmasí ve siyasetin işin içine sokulması spora yapılan en büyük hakaretlerden birisi olmuştur. Bu tür tutum ve davranışlarda başarısızlığı tetiklemiştir.

5) Spor Tesisi Sorunu: Ülkemizde spor tesisi planlaması bölge ve insan faktörü göz önüne alınmadan yapılmaya devam etmektedir.

Türkiye'de Spor teşkilatının envanterinde irili ufaklı 4.500 civarında spor tesisinin olduğunu varsayabiliriz.  Bunun haricinde diğer kamu ve özel spor tesislerinide sayar isek yaklaşık 10 bin spor tesisinden söz edebiliriz.

 Bu tesislerinde kaç tanesinin tam donanımlı olduğu tartışma görülsede ülkemizde tesis başına 8.400 kişi düşmektedir.

 Bazı Avrupa ülkelerinde spor tesisi sayısına baktığımızda karşımıza korkunç bir rakam çıkmaktadır.  Danimarkada 11.500, İngilterede .60.000, Almanyada 103.000, Finlandiyada 12.300, İtalyada 39.890 spor tesisi bulunmaktadır. Dolayısı ile hem spor kulübü yatırımlarında, hem spor tesisi yatırımlarında adı geçen ülkelerin olimpiyatlarda kazandıkları madalyalarda ortadadır.

 Örneğin, Tüm yaz olimpiyat oyunlarında  Finlandiya 470 madalya kazanırken, Danimarka,195, Almanya 992, İngiltere 876, Fransa 836, İtalya 702, Macaristan 505, Olimpiyat madalyası kazanırken, Türkiye ise tüm yaz olimpiyatlarında kazandığı madalya sayısı 103 madalyadır.

 Türk sporunun yeni yol haritası nasıl olmalıdır?

1) Bu çerçevede, Türk Sporu, Gençlik ve spor alanlarında alternatif politika seçeneklerini ve ulusal ölçekli stratejilerini yeniden belirlemelidir,

2) Sporun tüm dallarının ülkemizde yaygın olarak icra edilebilmesine ve sporun tabana yayılabilmesine imkân verecek fiziki ve teknik alt yapı hazırlamalıdır,

3) olimpiyatlarda madalya kazanabilecek branşlara öncelik ve önem verilmelidir,

4) Gençliğin serbest zamanlarının değerlendirilmesine ve zararlı/kötü alışkanlıklardan uzaklaştırılmasına yönelik politikalar oluşturulmalı, projeler geliştirilmeli, uygulanmasına destek verilmelidir,

5) Gençlik ve spor faaliyetlerine ayrılan kaynaklar geliştirilmeli, çeşitlendirilmeli ve bu kaynakların etkin ve verimli bir çerçevede spor yapıları arasında adil bir şekilde pay edilmelidir,

6) Ülke genelinde, Gençlik ve spor faaliyetlerine yönelik tesis ihtiyaçları doğru bir şekilde tayin edilmelidir,

7) Uzun yıllardır çıkarılamayan, Spor Kulüpleri Kanunu bir an önce düzenlenmeli ve  Dernekler Masası kapsamından çıkarılmalıdır.

8) Bağımsız Spor yapıları İdari, Teknik ve Finans yönünden güçlendirilmeli, Avrupa örnekleri analiz edilerek yeniden Türk Sporu performans Sistemi kurulmalıdır,

9) Avrupa ülkelerinde olduğu gibi, Ülkemizde de 7 bölgeli, Yüksek Performans Elit Spor Merkezleri ve Antrenör Eğitim merkezleri kurulmalıdır.

Ülkemizde SGM verilerine göre 16 milyonun üzerinde Lisanslı sporcu, 251.229 Antrenör bulunmaktadır. Türk sporu uzun yıllardır Nicelikten, Niteliğe geçmede zorlandığı için performans sporuna arzu edildiği ölçüde yön verememiştir.

Türk Kamu yönetim sisteminin yenilendiği günümüzde sportif yapılanmada kurumsal hedeflere ulaşmada operasyon el adımlar atılmalıdır. Yani kişisel başarılardan daha çok kurumsal başarı hedeflenmelidir.