Türk sporunda sayısal illüzyon...

Not: Sevgili dostlar; "Dün e-devlet spor bilgi sisteminden elde ettiğim bazı verileri sizlerle paylaşmak istiyorum."

Türkiye’de spor idaresi yıllardır tek bir söyleme sıgınıyor. "Lisanslı sporcu sayımızı, kulüp sayımızı, antrenör sayımızı artırdık, devasa tesisler yaptık, yetenek taramalarıyla milyonlarca çocuğa ulaştık."

Hepsi bu....

Elde ettiğim rakamlar kagıt üzerinde gercekten muhtesem görünüyor. 14 milyon lisanslı sporcu, 6,5 milyon taranmış yetenek ve 383 binin üzerinde antrenör, 29 bin spor kulubu var. Öyle ki, Türkiye'deki lisanslı sporcu sayısı, Birleşmiş Milletler tarafından tanınan 156 ülkenin veya bağımlı bölgenin nüfusundan daha fazladır. Ancak, spor dünyasindaki en büyük sahneye, yani Olimpiyat podyumuna geldiğimizde, nüfusu ve imkanları bizden katbekat küçük Avrupa ülkelerinin açıkça hep gerisinde kalırız.

Tablo o kadar çarpıcı ki, Danimarka 6 milyon nüfusla 225, Finlandiya 5,5 milyon nüfusla 473, Macaristan 9,5 milyon nüfusla 545 ve İsveç 10,5 milyon nüfusla 773 olimpiyat madalyası kazanmıştır. Sadece bu 4 Avrupa ülkesinin toplam nüfusu yaklaşık 31,5 milyon iken, Türkiye’deki toplam lisanslı ve taranmış sporcu sayısının toplamı yaklaşık 21 milyonu bulmaktadır.

Bahsi geçen 4 ülke toplamda 1.945 olimpiyat madalyası elde etmişken, 86 milyon nüfuslu Türkiye Cumhuriyet tarihi boyunca toplam 111 madalyada kalmıştır.

Peki, bu kadar muazzam bir insan kaynagina ve devasa bütçelere rağmen yetenek piramidi nerede tıkanıyor?

İlk olarak, Türkiye’deki 14 milyon lisanslı sporcu rakamı ne yazık ki, bürokratik bir illüzyondur. Okul sporlarında bir kez yarışmaya katilan, okullar arası turnuva için lisans çıkarılan ya da il organizasyonlarında bir kez müsabakaya çikan her çocuk mukerrerde olsa bu istatistiğe dahil edilmektedir. Oysa, gelişmiş ülkelerde lisans haftada en az 3-4 gün duzenli antrenman yapan, yerel bir kulüp liginde düzenli yarışan ve uzun vadeli gelişim takibinde olan "aktif" Sporciyu temsil eder. Biz ise nitelikli ve sürdürülebilir sporu değil, sisteme kayıtli kagıt üstündeki sayıları baz alırız. 

İkinci olarak, son 8 yılda 6,5 milyon çocuğun taranması elbette büyük bir organizasyon başarısidir. Harika bir dusuncedir. Ancak, spor bilimi bağlamında zirveye ulaşabilmek için ortalama 8-10 yıllık bir gelişim süreci gerekir. Ne yazık ki, bu 6,5 milyon yetenek taramasından geçen kaç sporcumuzun kulüplere yönlendirildiği, kaçına malzeme ve beslenme desteği sunulduğu veya kaçının uluslararası yarışmalarda zirveye çıktığı belirsizdir. Bu çocukların performans takip cetvellerini kimin tuttuğu, hangi antrenörlerle ve hangi ortamlarda çalıştıklarına dair zincirleme bir takip verisine ulaşmakta ne yazık ki, imkansızdır. 

Çünkü, bu alanda sürdürülebilir bir sistem kurulmamıştır. Sporda gelişmiş bütün ülkeler yetenek taramasını yalnızca bir başlangıç kabul ederler. Yeteneği tespit edilen çocuk, yetkin antrenörlere, uygun tesis saatlerine ve bölgesel müsabaka takvimlerine gore yönlendirilir. Türkiye’de ise ilkokul çagında taranan yetenekler kulüp altyapısı eksikliği, nitelikli antrenör yetersizliği ve eğitim sisteminin (LGS/YKS) baskısı altinda 13-14 yaslarına geldiklerinde sporu kitleler halinde bırakmaktadır.

Üçüncü olarak, Türkiye son 20 yılda statlar, kapalı spor salonları ve tesisler inşa etme konusunda dünyada önemli bir sirada yer almaktadir, spor federasyonlarına da azımsanmayacak bütçeler ayırmaktadır. Ancak sorun "taşa ve betona yatirılilan bütçe" ile "insana ve bilime yapılan yatırım" arasındaki büyük dengesizliktedir.

Bakınız, toplam nüfusu bizim lisanslı sporcu sayusinfan 4 milyon daha az olan Macaristan bazı branşlarda dünyayı domine ederken, nüfusu yine bizim lisanslı sporcu sayısından milyonlarca daha az olan Finlandiya, Danimarka, Norveç ve İsveç hem yaz hem kış sporlarında köklü bir ekolü, yüz binlerce beton tesisle değil, yüzyıllık antrenörlük kültürü, biyomekanik laboratuvarları ve spor fizyolojisi uzmanlarıyla başarmaktadır. Bizde ise tesisler bomboş dururken antrenörlerin büyük çoğunluğu asgari şartlarda, liyakatten uzak ve kendilerini güncelleyebilecekleri akademik imkanlardan yoksun bir şekilde çalıştirilmaktadır.

Son olarak, İskandinav ülkeleri ve sporda gelişmiş ülkelerde çocukluk dönemi "çeşitlilik ve keşif" olarak planlanır. Bir çocuk aynı anda yüzme, atletizm ve jimnastik yapabilir 14- 15 yaşından sonra uzmanlaşmaya baslar. Bizde ise 9-10 yaşındaki çocuklar, kulüp ve antrenör başarısı uğruna tek bir branşa hapsedilmektedir. "Bugün madalya kazanalım da yarın ne olursa olsun" anlayişi, sporcuları erken yaşta sakatlığa, zihinsel tükenmişliğe ve erken emekliliğe itmektedir.

Yetişkinlikte podyuma çıkacak potansiyel, henüz yıldızlar kategorisinde tüketilir. Türkiye’deki birinci sorun sporu toplumsal bir kültür ve eğitim sisteminin doğal parçası olarak değil, yalnızca "madalya getirmesi beklenen bir üretim hattı" olarak görmektir. Oysa başarı, kagıt üzerindeki milyonluk lisans sayılarından değil, spora entegre edilmiş bir eğitim modelinden, bilimsel yöntemlerle çalışan bağımsız antrenörlük sisteminden ve sporcunun sadece çocukluğunu değil tüm kariyerini koruyan kulüp yapılarından geçer.

Mesele, 6,5 milyon yetenek aramak yada taramak değil, bulunan yetenekleti 10 yıl boyunca bilimle, sabırla ve sistemle koruyabilmektir. Bu dönüşüm gerçekleşmediği muddetce, devasa nüfusumuz ve büyük bütçelerimizle tabelada İskandinavya'nın ve Orta Avrupa'nın küçük ama sistemli ülkelerinin arkasından bakmaya devam ederiz.Teşekkürler Ahmet Ak

" Kalın Sağlıcakla"

UĞUR ÖZTÜRK