Dün sahilde bisikletle gezerken ERDEMİR’in üzerindeki kara, sarı dumanları, kok söndürmeden çıkan buharları ve kentin üzerindeki duman bulutunu görünce Londra’da geçmişte yaşanan Öldüren Sis aklıma geldi.

O dönemde evlerde ısınmak için, fabrikalar ve elektrik santrallerinde üretim için kullanılan en önemli yakıt kömürdü. Bacalarda filtre yoktu. 1952 yılının Aralık ayında çok soğuk geçen günler boyunca aşırı kömür kullanılmıştı ve beş gün boyunca şehri duman ve sis karışımı perde kaplamıştı. Neredeyse hiç rüzgârın olmayışı da normalin çok üstündeki kömür kullanımına eklenince Öldüren Sis oluştu.

İngiliz Sağlık Bakanlığı’nın açıklamasına göre 5 gün süren sis nedeniyle bronşit ve solunum yolu enfeksiyonları gibi çeşitli akciğer hastalıklarından 12.000 kişi yaşamını yitirdi. Özellikle yaşlılar, çocuklar, solunum sorunu yaşayanlar ve sigara tiryakileri etkilenmişlerdi. Bu olayın ardından İngiltere’de tedbirler sıklaştırıldı, Temiz Hava Yasası çıkarıldı.

Londra’da yaşanan olay gibi olmasa da ne yazık ki ilçemizde de çok yüksek hava kirliliği yaşıyoruz. Bunu hem çıplak gözlerimizle gözlemliyoruz hem de Çevre Şehircilik ve İklim Bakanlığı (ÇŞİDB) tarafından oluşturulan Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı (UHKİA) ölçüm sonuçlarına dayandırıyoruz.

Kdz. Ereğli Çevre Platformu (KERÇEP) UHKİA’nın ülkemiz genelinde 365 tane olan hava kalitesi izleme istasyonlarında Ereğli’dekinin yayınlanan aylık sonuçlarını analiz ediyor. Bunları KERÇEP facebook sayfasında, sosyal platformlarda yayınlıyor.

Ne yazık ki ilçemizde yönetmeliklerle belirlenen, sağlıklı yaşam için ortaya konan limit (en yüksek) değerlerin çok üzerinde bir tozlaşmaya maruz kalıyoruz. Yönetmeliğe göre yılda en fazla 35 kez aşılabilir limit değerin Bakanlığın ölçüm sonuçlarında 2021 yılında 220 kez, 2022 yılında ise 98 kez aşıldığı ortaya çıkmaktadır. (2022 yılında 45 gün ölçüm değerleri yayınlanmamıştır.) 2023 Şubat ayının ise yarısında (672 saatin 339 saatinde) limit değerin üzerinde aşırı tozlaşma olmuştur. Bu sonuçlar ilçemizde sağlığımızın büyük tehdit altında olduğunu göstermektedir.

İlçemizdeki hava kirliliğinin 2 ana nedeni var. Birini hepimiz çok iyi biliyoruz ki ERDEMİR, diğeri ise ilçemize kuş uçuşu 45 km mesafede olan Çatalağzı termik santrallerinden gelen tozlaşma. Bu durum 14 Mayıs 2022 tarihinde KERÇEP organizasyonu ile gerçekleşen “Sağlığımız, Yaşamımız ve Geleceğimiz İçin Çevre” panelimize katılan Prof.Dr. Doğan Kantarcı ve Prof.Dr. Ali Osman Karababa tarafından da özellikle vurgulanmıştır. KERÇEP’in 2022 yılında yaptığı ankete katılanların %95’i Ereğli’de hava kirliliği olduğu, %92’si de hava kirliliğinin nedeninin ERDEMİR olduğunu bildirmiştir.

Bir köşe yazısında fazla teknik detay girmeden bu durumu kısaca anlatmak isterim. ERDEMİR yassı çelik üretiminde her yıl 10 milyon ton civarında hammadde kullanmaktadır, bunun yaklaşık 2,5 milyon tonu taş kömürdür. Bu hammaddenin gemilerden sahalara nakli, stok alanlarında rüzgâra maruz kalması, 4 küsür milyon ton çelik üretimi aşamasındaki yakılan kömür, gaz ve toz kaçakları tozlaşmada ana nedenlerdir. (10 milyon ton 10 milyar kilogramdır. 1 kişiyi ortalama 65 kilogram varsaysak yaklaşık 150 milyon insanın ağırlığı kadar hammadde her yıl ilçemize taşınmakta, sahalara boşaltılmakta ve üretime girmektedir) Çatalağzı termik santrallerinde de yılda ortalama 10 milyon ton kömür yakılıp, elektrik üretilmektedir. Yetersiz filtrelemeden oluşan salınımlar, cüruflardan çıkanlar, taşıma ve stoklamada oluşan tozlaşma ilçemize kadar ulaşmaktadır.

Sanayimizin ekonomiye, istihdama, ülkemizin gelişmesinde çok önemli rolü olduğu aşikardır. Gelişmesi, büyümesi, sürdürülebilir olması gerekir. Sanayi şirketlerinin yönetiminden doğaya, canlı yaşamına zarar vermeden, gerekli tedbirleri alıp yatırımlar yapıp, tesislerinin çevreye rağmen değil çevreye / ekolojik dengeye uygun hale gelmesini sağlaması beklenir. Sanayinin neden olduğu hava kirliliği en fazla kuruluşunda çalışanların ve yakınında bulunan kent sakinlerinin sağlığına zarar verir.

Bölgemizin mülki idarenin ve yerel yönetimlerin yöneticilerinin ilçemizde yaşanan aşırı hava kirliliğine neden olan kuruluşların tedbir almaları için tüm yetkilerini kullanmalarını beklemekteyiz. ERDEMİR gibi büyük kuruluşların benzerleri Almanya’da, İngiltere’de, Fransa’da, Güney Kore’de, Japonya’da vb birçok ülkede var. Oralarla temasa geçilip ya da yerinde görülüp şirketlerin tozlaşma, duman, buhar salınımlarına karşı alınan önlemleri, şehirlerin tozlaşma bilgisini ve yerel yönetimlerce alınan tedbirleri öğrenip ilçemizde de uygulanmasının sağlaması çok yararlı olacaktır. Akredite kuruluşlara detaylı tozlaşma ölçümü yaptırılması faydalı olacaktır. Halk sağlığı, çevrenin korunması kamu yöneticilerinin özellikle belediyelerin en önemli görevidir.

Hava kirliliğinin engel olunabilmesi için en önemli unsurlardan biri de vatandaştır. Anayasamızın 56. maddesine göre “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek devletin ve VATANDAŞLARIN ÖDEVİDİR” denmektedir. Kamu yönetimlerinden talepkâr olmak, halk sağlığı ve çevreyi düşünen yöneticileri desteklemek, çevre örgütlenmelerinde yer almak, çevreye zarar veren durumlarla karşılaşıldığında ÇŞİDB İhbar Hattı 181’i arayıp, bildirmek etkin çözümler gelişmesine imkan sağlayacaktır.

Çevreye zarar verme pahasına gerçekleşen sanayileşme ve kamu yapılaşmasının altındaki neden kapitalist sistemin dizginlemeyen kar ve kazanç hırsıdır. Son söz olarak bir Kızılderili sözünü hatırlatmak isterim. “Son ırmak kuruduğunda, son ağaç yok olduğunda, son balık öldüğünde, beyaz adam paranın yenemeyen bir şey olduğunu anlayacak.”